A – kort svar
Ei sparebankstifting er ei sjølvstendig stifting som blir etablert for åforvalte kapitalen som oppstår ved fusjon av ein sparebank, og som brukaravkastninga til allmennyttige formål.
B – utdjupande svar
Ei sparebankstifting er ei sjølvstendig juridisk eining, regulert avbåde stiftelseslova og finansforetakslova, særleg reglane omsparebankstiftingar i finansforetakslova kapittel 12.
Stiftinga har ingen eigarar, men eit fastsett allmennnyttig føremål som midlane skalforvaltast etter. Kapitalen i stiftinga kjem frå oppgjeret som oppstod då EtneSparebank vart fusjonert med Sparebanken Vest i 2022, dersparebankkapitalen som var bygd opp gjennom banken si verksemd i 162 år vartoverført til ei stifting for vidare forvaltning.
Stiftinga blir styrtgjennom generalforsamling og styre, som skal sikre at verksemda skjer itråd med lovverk, vedtekter og god forvaltningsskikk.
A – kort svar
Ingen eig sparebankstiftinga.
B – utdjupande svar
Ei stifting er ein sjølveigande institusjon. Etter stiftelseslova §2 er ei stifting ein formuesverdi som er stilt sjølvstendig til disposisjon for eit bestemt formål.
Ingen eig kapitalen eller kan ta ut overskot frå stiftinga. Midlane er bundne til det allmennnyttige formålet som er fastsett i vedtektene.
Styret og generalforsamlinga forvaltar kapitalen, men dei gjer dette på vegner av formålet – ikkje som eigarar.
For å forstå forskjellen kan ein samanlikne fire ulike modellar som finst lokalt:
Sparebankstiftinga
Sparebanken Norge
Elagsfondet / Etne Elektrisitetslag AS
Etne Kommune
Den viktigaste forskjellen er at ei sparebankstifting ikkje har eigarar, medan eit aksjeselskap har aksjonærar, og kommunen disponerer offentlege budsjettmidlar.
A – kort svar
For å sikre at kapitalen frå sparebanken blir forvalta langsiktig og kjem lokalsamfunnet til gode.
B – utdjupande svar
Når ein sparebank blir fusjonert, oppstår det eit oppgjer knytt til sparebankkapitalen. Sidan sparebankane historisk ikkje har eigarar av grunnfondet i banken, kunne ikkje denne kapitalen delast ut til privatpersonar.
Ved å plassere kapitalen i ei sparebankstifting blir midlane bundne til eit allmennyttig formål og skal forvaltast til beste for lokalsamfunnet over tid.
Sparebankstiftingar er også omfatta av reglane om skattefritak for allmennyttige institusjonar etter skattelova §2-32, så lenge verksemda blir driven i samsvar med føremålet. Dette gjorde at me fekk ei stifting som ikkje treng betale skatt på sine overskot.
Ordninga skal dermed sikre:
A – kort svar
Frå oppgjeret då Etne Sparebank vart fusjonert med Sparebanken Vest (nå Sparebanken Norge) - totalt 267 millionar kroner.
B – utdjupande svar
Då Etne Sparebank vart fusjonert med Sparebanken Vest, oppstod det eit økonomisk oppgjer knytt til kapitalen som var bygd opp gjennom 162 år med bankdrift i lokalsamfunnet.
Denne kapitalen vart ikkje delt ut til privatpersonar, men overført til ei sparebankstifting for vidare forvaltning.
Kapitalen blir i dag forvalta slik at han gir avkastning over tid, og delar av denne avkastninga kan delast ut til allmennyttige tiltak i lokalsamfunnet.
A – kort svar
Frå årleg utbytte på eigardelar i Sparebanken Norge og avkastning frå investeringar i aksje- og rentefond.
B – utdjupande svar
Stiftinga får i hovudsak inntektene sine frå to kjelder:
Desse inntektene utgjer grunnlaget for stiftinga si verksemd og for dei utdelingane som blir gjort til allmennyttige tiltak i lokalsamfunnet.
Storleiken på utdelingane kan variere frå år til år. Dette heng saman med kor stort utbytte banken betaler, og korleis avkastninga på investeringane utviklar seg.
Kapitalforvaltninga skal skje på ein forsvarleg måte og i tråd med stiftinga sine vedtekter og prinsippa i stiftelseslova §18 om forsvarleg kapitalforvaltning.
A – kort svar
Å forvalte eigardelane i Sparebanken Norge på ein langsiktig og stabil måte, og bruke overskotet til allmennyttige tiltak i lokalsamfunnet.
B – utdjupande svar
Formålet til stiftinga er fastsett i vedtektene §1-2 Føremål. Her går det fram at stiftinga skal:
Stiftinga skal vidare disponere overskot og gje bidrag til allmennyttige formål. Ved slike disposisjonar skal stiftinga særleg ta omsyn til det distriktet som bygde opp kapitalen i tidlegare Etne Sparebank.
Gjennom eigarskapen i Sparebanken Norge og vidareføring av sparebanktradisjonane skal stiftinga bidra til å sikre eit godt regionalt forankra banktilbod i Etne. Stiftinga kan også drive annan verksemd som er i samsvar med dette formålet og regelverket for sparebankstiftingar.
A – kort svar
Lag, foreiningar, stiftingar og frivillige organisasjonar med verksemd i Etne kan søkje støtte til allmennyttige prosjekt.
B – utdjupande svar
Lag, foreiningar, stiftingar og frivillige organisasjonar kan søkje støtte dersom dei:
Det er ein fordel at søkjar også er registrert i Frivillighetsregisteret.
Lukka medlemsorganisasjonar og politiske parti får normalt ikkje støtte, men kan søkje dersom prosjektet gjeld allmennyttig verksemd.
Stiftinga legg etter vedtektene særleg vekt på prosjekt i det distriktet som bygde opp kapitalen til tidlegare Etne Sparebank. Samstundes kan det i enkelte tilfelle vere aktuelt å støtte tiltak utanfor Etne dersom prosjektet har tydeleg nytte for innbyggjarar eller miljø i Etne, eller dersom det inngår i samarbeid og aktivitetar der Etne er ein naturleg del av regionen.
Hovudprinsippet er likevel at gåvemidlane først og fremst skal kome lokalsamfunnet i gamle Etne Kommune til gode, i tråd med stiftinga sitt føremål.
A – kort svar
Prosjekt og tiltak med varig verdi som kjem lokalsamfunnet til gode.
B – utdjupande svar
Stiftinga prioriterer prosjekt som:
Det ein søkjer støtte til skal vere konkrete tiltak med tydeleg mål, og prosjektet må ha ein plan for gjennomføring med start- og sluttdato.
A – kort svar
Som hovudregel nei.
B – utdjupande svar
Gåvemidlane skal gå til allmennyttige føremål, og støtte blir derfor normalt gitt til organisasjonar eller prosjekt som kjem mange til gode.
Privatpersonar kan i utgangspunktet ikkje søkje støtte direkte.
A – kort svar
Søknad om støtte skjer gjennom dialog med dagleg leiar i stiftinga og blir sendt inn på e-post.
B – utdjupande svar
Søkjarar som ønskjer å søkje støtte blir oppmoda om å ta kontakt med dagleg leiar i stiftinga for ein innleiande dialog om prosjektet.
Den formelle søknaden blir deretter sendt til stiftinga på e-post, og bør innehalde:
Dagleg leiar vil normalt gå gjennom søknaden og eventuelt be om tilleggsopplysningar før saka blir lagt fram for styret, som fattar vedtak om eventuell gåvetildeling.
A – kort svar
Styret i stiftinga behandlar søknadene og avgjer om det skal gjevast støtte.
B – utdjupande svar
Behandling av gåvesøknader skjer i fleire steg:
Dialog og mottak av søknad
Søkjar tek kontakt med stiftinga, vanlegvis gjennom dialog med dagleg leiar, og sender deretter ein formell søknad på e-post.
Administrativ gjennomgang
Dagleg leiar går gjennom søknaden og vurderer om prosjektet er innanfor rammene i vedtektene og gåvereglementet. Dersom det manglar opplysningar, kan søkjar bli kontakta for avklaringar.
Styrebehandling
Søknaden blir deretter lagt fram for styret i stiftinga, som vurderer søknaden og fattar vedtak om tildeling eller avslag.
Økonomisk ramme
Den samla ramma for gåver blir fastsett av generalforsamlinga, som kvart år vedtek kor stor del av overskotet som kan brukast til gåveføremål, jf. vedtektene §2-3. Styret får altså tildelt ei øvre ramme på årets gåvetildelingar.
Vedtak og melding til søkjar
Alle søkjarar får skriftleg melding om vedtaket. Avslag på søknader blir normalt ikkje grunngjevne.
A – kort svar
Gåver blir normalt utbetalte når prosjektet er fullfinansiert og skal følgjast opp med rapportering.
B – utdjupande svar
Styret avgjer om gåva skal betalast ut:
Utbetaling skjer normalt når prosjektet er fullfinansiert.
Alle mottakarar pliktar å sende rapport til stiftinga om korleis midlane er brukte. Krava til rapportering varierer etter storleiken på gåva, til dømes:
Dersom prosjektet ikkje er sett i gang innan 24 månader, kan stiftinga omdisponere midlane til andre prosjekt.
A – kort svar
Generalforsamlinga er det øvste organet i stiftinga.
B – utdjupande svar
Generalforsamlinga er stiftinga sitt øvste styringsorgan. Ho har ansvar for overordna saker i stiftinga, mellom anna:
Medlemmene i generalforsamlinga blir valde på eit eige kundevalmøte. Valkomiteen førebur valet og foreslår kandidatar, medan styret organiserer gjennomføringa av valet. Røysteføre til kundevalet (same krav som det å vera valbar) kan også koma med supplerande forslag til kandidatar til generalforsamlinga.
For å vera valbar til generalforsamlinga må ein mellom anna:
Generalforsamlinga skal bestå av 7–9 medlemmer og 1–3 varamedlemmer. Samansetninga skal etter valinstruksen spegle kundestrukturen i banken, ulike interessegrupper og samfunnsinteresser i lokalsamfunnet.
Valet skjer etter prinsippet éin kunde – éi stemme, og kan gjennomførast elektronisk eller på annan forsvarleg måte.
A – kort svar
Styret blir valt av generalforsamlinga.
B – utdjupande svar
Styret blir valt av generalforsamlinga og har ansvar for den løpande forvaltninga av stiftinga.
Styret skal mellom anna:
Styret sitt ansvar følgjer av stiftelseslova §30 og stiftinga sine vedtekter.
A – kort svar
Sparebankstiftingar er regulerte av stiftelseslova og finansforetakslova.
B – utdjupande svar
Sparebankstiftingar er underlagde fleire regelverk som til saman set rammene for verksemda:
Desse lovene regulerer mellom anna:
I tillegg kjem stiftinga sine eigne vedtekter og interne reglement, som utdjupar korleis verksemda skal drivast innanfor rammene av lovverket.
A – kort svar
Lotteri- og stiftelsestilsynet fører tilsyn med stiftinga, og rekneskapen blir kontrollert av revisor.
B – utdjupande svar
Sparebankstiftinga er underlagt fleire nivå av kontroll og tilsyn.
Offentleg tilsyn
Alle stiftingar i Noreg er registrerte i Stiftelsesregisteret og står under tilsyn frå Lotteri- og stiftelsestilsynet, som kontrollerer at stiftinga driv i samsvar med stiftelseslova, vedtektene og anna relevant regelverk.
Revisjon
Stiftinga har uavhengig revisor som kontrollerer rekneskapen og vurderer om forvaltninga av midlane skjer i samsvar med gjeldande regelverk.
Intern styring i stiftinga
I tillegg har stiftinga eigne styringsorgan som fører kontroll med verksemda:
Til saman utgjer dette eit fleirlags kontrollsystem som skal sikre forsvarleg forvaltning av kapitalen og openheit om verksemda.
A – kort svar
Gjennom open informasjon på stiftinga si heimeside, offentleg rekneskap og publisering av gåvetildelingar.
B – utdjupande svar
Sparebankstiftinga ønskjer å vere open om verksemda si og legg derfor relevant informasjon om stiftinga si aktivitet ut på stiftinga si heimeside.
Dette omfattar mellom anna:
Det er ikkje vanleg praksis for sparebankstiftingar å offentleggjere styreprotokollar. Desse inneheld i hovudsak interne og forvaltningsmessige forhold som ikkje er relevante for lokalsamfunnet.
Den informasjonen som er relevant for ålmenta – til dømes rekneskap, forvaltning av midlar og tildeling av gåver – blir derfor gjort offentleg tilgjengeleg gjennom rekneskapen og informasjon på stiftinga si heimeside.
A – kort svar
Sparebankstiftinga er ei uavhengig stifting. Ho kan støtte prosjekt der kommunen er involvert, men berre dersom prosjektet ligg innanfor allmennyttige formål etter lovverket.
B – utdjupande svar
Sparebankstiftinga er ei sjølvstendig juridisk eining og ikkje ein del av kommunen eller annan offentleg forvaltning. Kommunen har derfor ikkje styringsrett over stiftinga.
Samtidig kan stiftinga støtte prosjekt der kommunen er involvert, men det må då vurderast om prosjektet ligg innanfor allmennyttige formål, slik lovverket krev for utdeling av gåver frå sparebankstiftingar.
I slike vurderingar legg ein mellom anna vekt på:
Ei juridisk vurdering frå Advokatfirmaet Selmer viser til dømes at støtte til prosjekt der kommunen er den klart største brukaren eller har dominerande innflytelse kan vere problematisk i forhold til kravet om allmennyttig formål. Dersom midlane i realiteten går til aktivitetar som er ein del av kommunen sine lovpålagde oppgåver, som til dømes drift av skule, kan dette falle utanfor rammene for gåvemidlar frå sparebankstiftingar.
Det same gjeld dersom gåver indirekte kjem private eller kommersielle aktørar til gode. I slike tilfelle må stiftinga vere varsam og gjere ei konkret vurdering av organiseringa av prosjektet og kven som har innflytelse over verksemda.
Stiftinga må derfor alltid vurdere slike prosjekt opp mot lovverket og vedtektene før eventuelle gåver kan bli tildelte.
A – kort svar
Skakke må bl.a endre frå å vera eit Samvirkeføretak (SA) til å bli eit ideelt aksjeselsap (AS) kor ingen private kan få økonomisk utbytte. Dette kjem av at sparebankstiftingar berre kan gi gåver til allmennyttige føremål etter lovverket.
B – utdjupande svar
Sparebankstiftingar kan berre gi gåver til allmennyttige føremål, jf. finansforetakslova. Det betyr at midlane må kome allmenta til gode, og ikkje i realiteten gå til offentleg drift eller private interesser.
Ei juridisk vurdering frå Advokatfirmaet Selmer peikar på at det kan vere risiko for at ei gåve til Skakke SA ikkje blir rekna som allmennyttig etter lovverket slik organisasjonen er strukturert i dag. Dette heng mellom anna saman med at:
Når ei sparebankstifting gir ei gåve som til dømes slettar gjeld i eit føretak, vil det i praksis kunne kome dei som betaler for bruken av anlegget til gode. I dette tilfellet kan det særleg gjelde kommunen som den største brukaren.
På grunn av desse forholda må stiftinga vere varsam og sikre at ei eventuell gåve ligg innanfor rammene for allmennyttige føremål etter lovverket.
Selmer peikar også på at risikoen kan bli mindre dersom organiseringa av verksemda blir endra slik at allmennyttige aktørar har tydeleg kontroll og innflytelse, men dette må i så fall vurderast konkret.
